المباحث الاصولية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٢ - حجّيت ظواهر

امّا شك در غير تكليف يا احتياط امكان دارد يا ممكن نيست. اگر احتياط امكان داشت مجراى اصالة الاحتياط است و اگر ممكن نبود جاى تمسّك به تخيير مى‌باشد.

بحث سوّم فرق بين اصل و دليل‌

اصل و دليل هردو در مورد شك بكار ميروند با اينفرق كه دليل محرز واقع است باينمعنا كه وجه حجّيتش باين مناط است كه نشان‌دهنده واقع مى‌باشد، مانند كلّيه ادله اجتهادى همچون خبر واحد، اقرار، قاعده فراغ و امثال آن.

ولى اصل هيچگونه نظرى به واقع ندارد بلكه صرفا وظيفه‌اى است كه در مورد شك شارع مقدّس براى جاهل وظيفه قرار داده است.

بحث چهارم موضوع اصول‌

موضوع برائت عبارتست از عدم البيان.

موضوع احتياط عبارتست از احتمال عقاب.

موضوع تخيير عبارتست از عدم الرّجحان.

و امّا موضوع استصحاب اعم از اين امور است؛ يعنى، در مورد احتمال عقاب و عدم الرّجحان و عدم البيان در صورتى كه حالت سابقه معلوم باشد، جارى مى‌گردد و از اينجا معلوم ميشود كه استصحاب نسبت بتمام اصول مقدّم است، لذا در موارد دوران امر بين تقدّم استصحاب بر هريك از اصول يا بالعكس آنرا بر جملگى مقدّم مى‌كنند، اگرچه در مقام تعارض با ادلّه دليل مقدّم بر آن است، لذا حضرات فرموده‌اند: